Granice i wizy - Współpraca w ramach UE - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

Współpraca w ramach UE

Granice i wizy

Strefa Schengen

Strefa Schengen jest obszarem, na którym zniesiona została kontrola graniczna na granicach wewnętrznych między państwami członkowskimi oraz stosowane są ściśle określone jednolite zasady dotyczące: kontroli na granicach zewnętrznych, wzoru wiz wydawanych cudzoziemcom, wzajemnej współpracy pomiędzy służbami państw – sygnatariuszy, w szczególności w zakresie współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, jak również działania Systemu Informacyjnego Schengen.

Utworzenie strefy Schengen jest jednym z najważniejszych osiągnięć Unii Europejskiej. Strefa bez granic opiera się na wzajemnym zaufaniu państw członkowskich w ich zdolność do pełnego wdrożenia środków kompensacyjnych towarzyszących zniesieniu kontroli na granicach wewnętrznych. Mimo że podstawą strefy Schengen jest szereg surowych i złożonych przepisów, jest ona dobrym przykładem bliskiej współpracy i solidarności pomiędzy państwami członkowskimi. Odpowiada tym samym zarówno na wyzwania, jak i oczekiwania obywateli Unii Europejskiej.

Strefa Schengen obejmuje 22 kraje UE: Austria, Belgia, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Włochy oraz kraje stowarzyszone: Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Lichtenstein. Szczególny status mają Wielka Brytania i Irlandia - państwa członkowskie Unii Europejskiej, które pozostają poza obszarem Schengen, a tym samym nie zniosły kontroli na granicach wewnętrznych, mogą jednak stosować niektóre postanowienia dotyczące współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych. Natomiast Bułgaria oraz Rumunia starają się o członkostwo w Schengen.

Mały ruch graniczny

Dla mieszkańców stref przygranicznych, którzy potrzebują często przekraczać granice zewnętrzne Unii, został ustanowiony reżim małego ruchu granicznego, stanowiący odstępstwo od zasad ogólnych ujętych w kodeksie granicznym Schengen. Umożliwia on państwom członkowskim zawieranie dwustronnych porozumień z sąsiadującymi z nimi krajami spoza UE, by mieszkańcy stref przygranicznych mogli przekraczać granice i poruszać się w wyznaczonych obszarach bez konieczności ubiegania się o wizy Schengen. Ostatnia zmiana regulacji w tym zakresie została przyjęta w grudniu 2011 r. i dotyczy objęcia zasadami małego ruchu granicznego całego Obwodu Kaliningradzkiego Federacji Rosyjskiej oraz adekwatnego (większego niż w innych przypadkach) obszaru po stronie Polski.

Polska podpisała umowy regulujące zasady małego ruchu granicznego z Ukrainą, Białorusią (oczekuje na wejście życie) oraz Rosją.

 

Systemy informatyczne w zarządzaniu granicami zewnętrznymi

SIS – System Informacyjny Schengen II

System Informacyjny Schengen (SIS) jest wspólną, elektroniczną bazą danych o poszukiwanych przez służby państw członkowskich osobach i przedmiotach. System zapewnia wymianę informacji pomiędzy służbą graniczną, służbami odpowiedzialnymi za wydawanie wiz, a także innymi organami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo.

System informacyjny Schengen drugiej generacji (SIS II) rozpoczął działanie w dniu 9 kwietnia 2013 r.

SIS II dostarcza informacji na temat osób, które nie mają prawa wjazdu do strefy Schengen lub pobytu w niej oraz poszukiwanych w związku z działalnością przestępczą. System zawiera też informacje o zaginionych, w szczególności dzieciach lub innych szczególnie zagrożonych osobach, które należy otoczyć ochroną. Rejestrowane są w nim także dane na temat niektórych przedmiotów, na przykład samochodów, broni palnej, jednostek pływających i dokumentów tożsamości, które mogły zostać utracone lub skradzione bądź wykorzystane do popełnienia przestępstwa.

 

VIS

Wizowy System Informacyjny (VIS) służy wymianie danych wizowych między państwami członkowskimi oraz umożliwia upoważnionym do tego celu organom krajowym wprowadzanie i uaktualnianie danych wizowych oraz elektroniczną konsultację tych danych.

Celem VIS jest skuteczniejsza realizacja wspólnej polityki wizowej oraz zwiększenie bezpieczeństwa wewnętrznego i zwalczanie terroryzmu w jasno określonych i kontrolowanych warunkach. Założeniem Wizowego Systemu Informacyjnego jest sprawdzanie, czy osoba ubiegająca się o wizę
w konsulacie, jest tą samą osobą, która przekracza granicę. W tym celu wykorzystywane są dane biometryczne, które zbierane są w konsulacie, a następnie porównywane na granicy.

VIS zapewnia skuteczniejszą współpracę pomiędzy państwami członkowskimi m.in. w zakresie: wspólnej polityki wizowej, zapobiegania handlu wizami, identyfikacji osób, które mogą nie spełniać warunków wjazdu, pobytu lub zamieszkania na terytorium UE. System ten stanowi istotne uzupełnienie Systemu Informacyjnego Schengen. 

System VIS został operacyjnie uruchomiony w dniu 11 października 2011 r.[1]

 

EURODAC

Europejski Zautomatyzowany System Rozpoznawania Odcisków Palców (Eurodac) jest systemem informatycznym do porównywania odcisków palców osób ubiegających się o azyl oraz osób należących do niektórych kategorii nielegalnych imigrantów. System ułatwia zastosowanie rozporządzenia Dublin II, dzięki któremu możliwe jest określenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej (UE) właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl.

System Eurodac pozwala państwom członkowskim UE zidentyfikować osoby występujące o azyl oraz osoby zatrzymane przy próbie nielegalnego przekroczenia zewnętrznej granicy Unii. Dzięki porównaniu danych daktyloskopijnych państwa członkowskie mogą stwierdzić, czy ubiegający się
o azyl lub cudzoziemiec, którego pobyt w państwie członkowskim okazał się nielegalny, nie ubiegał się poprzednio o azyl w innym państwie członkowskim, albo też czy ubiegający się o azyl nie przedostał się na terytorium Unii nielegalnie.

System rozpoczął działanie w dniu 15 stycznia 2003 r.[2]

 

EUROSUR

System EUROSUR stanowi wspólne ramy wymiany informacji i współpracy między państwami członkowskimi a Agencją Frontex, służące poprawie znajomości sytuacji i zwiększeniu zdolności reagowania na zewnętrznych granicach, do celów wykrywania i zwalczania nielegalnej imigracji i przestępczości transgranicznej oraz zapobiegania im, a w związku z tym do celów zapewnienia ochrony i ratowania życia migrantów. Ma on zastosowanie do ochrony granic zewnętrznych lądowych i morskich (a na zasadzie dobrowolności także do granic powietrznych), w tym monitorowania, wykrywania, identyfikowania, śledzenia, przechwytywania osób nielegalnie przekraczających granicę oraz zapobiegania temu zjawisku. EUROSUR łączy zatem krajowe systemy nadzoru granicy w sieć europejską zarządzaną przez Agencję Frontex.

W Polsce organem odpowiedzialnym za pełnienie funkcji Krajowego Ośrodka Koordynacji EUROSUR jest Komendant Główny Straży Granicznej.

 

Planowane INTELIGENTNE GRANICE (SMART BORDERS)

Reforma zarządzania granicami zewnętrznymi w kierunku wykorzystania nowoczesnych technologii w procesie kontroli granicznej została przedstawiona przez Komisję Europejską na przełomie lutego i marca 2013 r. W jej ramach KE przewidziała ustanowienie następujących systemów informatycznych: europejski system rejestracji  wjazdów/ wyjazdów obywateli państw trzecich, w ramach którego mają być gromadzone dane alfanumeryczne i biometryczne ww. podróżnych oraz Program Rejestrowanych Podróżnych, ułatwiający przekraczanie granic zewnętrznych Unii przez często podróżujących obywateli państw trzecich, którzy przeszli wstępne kontrole i weryfikacje. Wstępnie zakłada się wdrożenie nowych systemów w 2020 r.

 

[1] Rozpoczęcie funkcjonowania VIS nie zakończyło zadań związanych z jego pełnym wdrożeniem i przygotowaniem instytucji krajowych do współpracy z systemem, gdyż jest to proces wieloetapowy, rozciągnięty w czasie, mający na celu jego sukcesywne  uruchamianie w kolejnych regionach świata oraz na granicach zewnętrznych – tzw. ang. „roll-out”, a także zapewnienie dostępu dla służb odpowiedzialnych za zapobieganie, ściganie, zwalczanie przestępczości i terroryzmu. 20 listopada 2015 r. VIS został uruchomiony
w ostatnim regionie świata a na początku 2016 r. VIS zostanie także uruchomiony na graniach zewnętrznych UE.

[2] 20 lipca 2015 r. rozpoczęto pracę operacyjną Eurodac zgodnie z nowymi przepisami (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013 z dnia 26 czerwca 2013 roku). Nowy system dostosował  funkcjonalność do wymogów  w zakresie ochrony danych a także umożliwił dostęp do swoich zasobów organom ścigania, w ściśle określonych okolicznościach, w celu zapobiegania, wykrywania lub ścigania poważnych przestępstw, takich jak morderstwo i terroryzm.

Mapa serwisu